Tại cuộc tranh luận công khai lần thứ ba, và cũng là lần cuối cùng vào sáng thứ Ba 23-10, tập trung vào chính sách đối ngoại, hai ứng cử viên tổng thống Mỹ rất ít đề cập tới thách thức của Trung Quốc song đã bộc lộ những điểm tương đồng quan trọng trong đường lối của Mỹ đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, cũng như với châu Á nói chung.

Mitt Romney chuyển hướng

Tổng thống đương nhiệm Barack Obama nhắc lại rằng, đối với Mỹ, Trung Quốc “vừa là một đối thủ vừa là một đối tác”. Đáp lại lời phê phán nặng nề của ứng cử viên Cộng hòa Mitt Romney rằng Washington đã quá nhân nhượng Bắc Kinh, ông Obama đã kể ra hàng loạt động thái cứng rắn như thành lập đội đặc nhiệm giám sát việc thực thi luật lệ thương mại với Trung Quốc, đưa ra Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) nhiều vụ kiện hàng hóa Trung Quốc như thép và phụ tùng xe hơi. Ông cũng tuyên bố chính sách “chuyển hướng” sang châu Á về quân sự và ngoại giao của Mỹ là gửi “một tín hiệu rõ ràng” cho Trung Quốc. “Trung Quốc là một đối tác tiềm năng trong cộng đồng quốc tế nếu họ tuân thủ luật lệ. Chính sách của tôi là chúng ta sẽ đòi hỏi Trung Quốc hành xử theo cùng những luật lệ với mọi nước khác”, ông Obama nói.

Tại cuộc tranh luận hôm thứ Ba 23-10, quan điểm về Trung Quốc của hai ứng viên tổng thống Mỹ đã tỏ ra gần nhau hơn

Trong khi đó, ông Mitt Romney nhắc lại một trong những cáo buộc chống Trung Quốc mạnh mẽ nhất. “Vào ngày đầu tiên cầm quyền, tôi sẽ tuyên bố họ (Trung Quốc) là kẻ: thao túng đồng tiền” và sẽ đưa ra những biện pháp cứng rắn. Ông Romney thừa nhận đường lối của ông có thể kích hoạt chiến tranh thương mại, nhưng theo ông, Bắc Kinh sẽ là người thua cuộc vì hiện Trung Quốc bán nhiều hàng hóa sang Mỹ hơn là mua hàng Mỹ. Theo ông, một cuộc chiến tranh thương mại Mỹ – Trung trong thực tế đang diễn ra. “Đó là cuộc chiến âm thầm và phần thắng nghiêng về phía họ. Chúng ta không thể đầu hàng và mất hết công ăn việc làm”, ông Romney nói.

Tuy nhiên, khác với những lần tranh luận trước, ông Romney đã có vẻ xuống thang khi thừa nhận Trung Quốc có tiến bộ trong vấn đề tiền tệ, ám chỉ việc đồng nhân dân tệ tăng gía so với đô la Mỹ trong vài năm gần đây. Giọng điệu của ông cũng thay đổi theo hướng hòa dịu hơn. “Chúng ta có thể là đối tác của Trung Quốc. Chúng ta không nhất thiết là đối thủ với bất kỳ hình thức nào. Chúng ta có thể làm việc với họ, có thể cộng tác với họ nếu họ tỏ ra có trách nhiệm”, ông Romney nói.

Sẽ không có thay đổi lớn

Với sự chuyển hướng của ông Romney, theo giới phân tích, đường lối ứng phó với Trung Quốc của hai Đảng Dân chủ và Cộng hòa dường như đã bắt đầu gần nhau hơn, hướng tới một chiến lược tăng hợp tác, tránh đối đầu giữa hai cường quốc với mục tiêu cuối cùng là buộc Trung Quốc phải thay đổi, hành xử một cách có trách nhiệm và tuân thủ những luật lệ quốc tế.

Vấn đề Trung Quốc thao túng tỷ giá chẳng hạn, phần lớn quan chức Mỹ, các nhà lập pháp và lãnh đạo doanh nghiệp, đều thừa nhận Trung Quốc kìm giá đồng tiền để giành lợi thế cho hàng hóa xuất khẩu nhưng vì nhiều ký do kinh tế và chiến lược từ năm 1994 đến nay, các chính phủ Clinton, Bush và Obama đều không lên án một cách chính thức rằng Trung Quốc là kẻ thao túng tiền tệ để từ đó đưa ra những biện pháp trả đũa. Theo nhiều chuyên gia, cho dù ông Mitt Romney có lên làm tổng thống Mỹ trong cuộc bầu cử sắp tới, chưa chắc ông đã gọi Trung Quốc là “kẻ thao túng tiền tệ” như tuyên bố tranh cử của ông mà sẽ đi theo đường lối ôn hòa của những tổng thống tiền nhiệm.

Các chuyên gia đối ngoại và kinh tế đều cho rằng, tiến hành các biện pháp cứng rắn với Bắc Kinh sẽ không giải quyết được vấn đề, cũng không làm cho kinh tế Mỹ mạnh lên mà ngược lại, một cuộc chiến tranh thương mại sẽ gây thiệt hại lớn cho cả đôi bên, làm chậm đà phát triển kinh tế, gia tăng lạm phát và thất nghiệp, thu hẹp thị trường xuất khẩu hàng hóa Mỹ cũng như triệt tiêu dòng vốn đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ.

Thực tế, trong mấy năm qua, song song với việc gây sức ép bằng các vụ khiếu kiện thương mại, chính quyền Obama đã chọn cách làm việc với Bắc Kinh trong hậu trường để thúc đẩy Trung Quốc cải cách: linh hoạt tỷ giá, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, cải cách hệ thống tài chính, tạo sân chơi bình đẳng cho các doanh nghiệp làm ăn tại Trung Quốc và nhiều vấn đề khác. “Tôi cho rằng, trong vấn đề tỷ giá, kết quả tổng hợp những gì Trung Quốc đã làm được là có ý nghĩa và hứa hẹn”, Timothy F. Geithner, Bộ trưởng Tài chính Mỹ, nhận định. Nếu như lúc ông Obama lên nắm chính quyền, 1 đô la Mỹ đổi được 6,8 nhân dân tệ Trung Quốc thì nay 1 đô la Mỹ chỉ còn ăn 6,25 nhân dân tệ. Có thể, chính sách của Mỹ đối với Trung Quốc về kinh tế – thương mại sẽ không có thay đổi lớn nào mà tiếp tục theo hướng mà chính quyền Obama và Đảng Dân chủ đã thực thi trong mấy năm qua.

Bắc Kinh vui vẻ

Bắc Kinh dường như cũng nắm rõ xu thế này nên không hề tỏ ra lúng túng bởi những tuyên bố nặng nề của các ứng viên tổng thống Mỹ. Bài xã luận của Tân hoa xã hôm thứ ba 23 -10 nhận định: “Muốn hay không muốn, Dân chủ hay Cộng hòa, tổng thống sắp tới của Mỹ cũng phải hạ giọng, từ bỏ những tuyên bố giật gân lên án Trung Quốc và xử lý với sự bất lực xơ cứng của Mỹ trước sự trỗi dậy không thể tránh khỏi của Trung Quốc”.

Không thay đổi chính sách với Trung Quốc

Một số nhà bình luận Trung Quốc tỏ ý hài lòng khi mấy năm nay các ứng viên tổng thống Mỹ không còn lên án Trung Quốc trong các lĩnh vực nhân quyền, tôn giáo và an ninh. Zhu Feng, chuyên gia về quan hệ Mỹ – Trung tại Đại học Peking ở Bắc Kinh, cho rằng bất chấp những lời lẽ gây hấn của ông Mitt Romney, cả hai ứng viên gần như đã đồng ý với nhau về chính sách đối với Trung Quốc. “Cả hai tuyên bố rằng, họ muốn tập trung nhiều hơn vào việc thúc đẩy Trung Quốc “chơi đẹp” trong lĩnh vực kinh tế và thương mại. Và đó là điều tốt, ông Zhu nói.

Huỳnh Hoa (Theo TBKTSG)